De gedragskeuzes die mensen maken, zijn lang niet altijd rationeel. De verduurzamingsaanpak van corporaties is echter nog steeds grotendeels gebaseerd op een rationele benadering. Dat geldt voor de technische ingreep, voor het sociaal/financiële plan gericht op vermindering van de woonlasten en voor de communicatie en de collectieve participatie van bewoners. ‘Die aanpak moeten we ook zeker niet laten vallen’, zegt Van de Ven. 'Maar het is niet voldoende. Met rationele argumenten als vermindering van CO2-uitstoot en lagere energielasten overtuigen we lang niet alle bewoners.'
Positieve beïnvloeding
Voor haar onderzoek bestudeerde Van de Ven literatuur en beleidsdocumenten en sprak ze met experts, corporatiemedewerkers en bewoners. ‘Voor de professionals van Alwel is het een dagelijkse worsteling om bewoners mee te laten doen met een verduurzamingstraject. Zij zijn dan ook erg geïnteresseerd in de mogelijkheden om met gedragssturing de keuze van bewoners positief te beïnvloeden. En dat is wat nudging doet.’
In de verduurzamingsaanpak van Alwel en veel andere corporaties zit al een enkele vorm van gedragssturing, vertelt Van de Ven. ‘We maken gebruik van incentives, zoals een gratis kookplaat en pannenset als verleiding om de woning gasloos te maken. Of we zetten enthousiaste bewoners in als boodschapper om anderen te overtuigen. Maar als bewuste strategie wordt gedragssturing en nudging in de corporatiesector nog niet toegepast.
Donorregistratie
In andere publieke sectoren is het wel al gebruikelijk om mensen op deze manier een duwtje in de gewenste richting te geven. De overheid heeft bijvoorbeeld de donorregistratie aangepast om meer orgaandonors te krijgen. Voorheen moesten mensen zich aanmelden om donor te worden. Nu sta je automatisch geregistreerd als donor, tenzij je actief hebt gemeld tegen te zijn. ‘En dat is een buitengewoon effectieve vorm van individuele gedragssturing’, zegt Van de Ven.
Morele dilemma’s
Ze is ervan overtuigd dat er een wereld valt te winnen als corporaties gedragsbeïnvloeding aan hun verduurzamingsaanpak toevoegen. Daarbij plaatst ze wel een kanttekening. ‘Gedragssturing is meer dan alleen een nieuw instrument voor de projectmedewerker of communicatieadviseur. Het raakt het wezen van de corporatie.’ Zowel uit de theorie als de praktijk blijkt dat gedragssturing in de vorm van nudging morele dilemma’s heeft, legt ze uit. ‘In de ogen van mijn gesprekspartners lijkt er bijvoorbeeld een glijdende schaal te zijn tussen duwtjes die passend zijn en duwtjes die dat niet zijn. Zo’n aanpak als de donorregistratie vinden sommigen voor een corporatie te ver gaan.’
In haar onderzoek is Van de Ven niet ingegaan op de vraag welke nudges bruikbaar zijn in de corporatiesector. Dat is een volgende stap voor Alwel, en als het aan haar ligt, ook voor Aedes. Zij pleit dan ook voor het gezamenlijk verdiepen in de mogelijkheden van nudging en het delen van kennis en ervaringen. ‘Als corporaties hiermee aan de slag gaan, vraagt dat ook om een scherpere afweging tussen het collectieve en het individuele belang. Is de individuele vrijheid van bewoners doorgeschoten en moet de corporatie meer sturen op het collectieve belang van een versnelde verduurzaming? Daar moeten we goed over nadenken. In onze bestuurskamers en in gesprekken met onze partners, waar onder de huurders.’
